12 tips om te leren omgaan met manipulatie

omgaan met manipulatie

Bij psychologische manipulatie gebruikt iemand jou op zo’n manier dat hij er zelf beter van wordt. In mijn vorige artikel gaf ik je tips om dit gedrag te herkennen

Dit artikel richt zich op de manier waarop je kunt omgaan met manipulatie. Doe er je voordeel mee!

1. Luister naar je onderbuikgevoel

Hoe je reageert op iemand die jou iets verzoekt, hangt onder meer af van de manier waarop dat gebeurt. Bijna altijd krijg je bij zo’n verzoek wel een bepaald onderbuikgevoel. 

In veel gevallen is dat gevoel positief; je merkt aan alles dat het oké is wat die ander van je vraagt.

Bij een verzoek van een manipulator ontstaat echter een minder prettig gevoel. Je intuïtie reageert eigenlijk al op kennis die nog niet in jouw bewustzijn is binnengekomen. 

Zodra je merkt dat je onderbuikgevoel negatief is, wordt het tijd om eens rustig en van een afstandje te bekijken wat de ander jou eigenlijk vraagt. Pas dan kun je kritisch zijn en bewust een afweging maken wat je met het verzoek moet doen. 

Verloochen je onderbuikgevoel niet. Het is een weerstand die niet voor niets ontstaat en het is dus zaak hem serieus te nemen. Waar komt die weerstand vandaan? En wat zegt die over de redelijkheid van de vraag? 

Pas als je antwoorden op die vragen hebt, kun je besluiten of ingaan op het verzoek de juiste keuze is.

2. Vraag door of neem een denk-time-out

Soms kom je er al tijdens het gesprek achter dat je een naar gevoel krijgt bij de boodschap van de ander. Bijvoorbeeld als hij enorm overdrijft. 

Je hebt dan twee opties. 

Ten eerste kun je vragen om bedenktijd. In die tijd vogel je uit waar je weerstand vandaan komt. Heeft die iets met de aard van de boodschap te maken? Of ligt hij meer bij jezelf?

Die vragen beantwoord je meestal niet zomaar even. Dat komt omdat jouw weerstand meestal niet door één aspect van jullie communicatie wordt veroorzaakt. 

Zie communicatie als een wisselwerking. Alle vormen van communiceren in een tweegesprek, zowel verbaal als non-verbaal, zijn met elkaar verweven. Het is soms lastig die uit elkaar te trekken en te concluderen waar jouw weerstand precies zit. 

Toch is het zinvol daar over na te denken. 

Om jouw vraag over weerstand sneller te beantwoorden, heb je soms meer informatie nodig. Dat brengt ons bij de tweede optie die je tijdens het gesprek hebt: vraag door voor meer informatie. 

Als je dat direct wilt doen, is het wel handig om ook meteen te weten wát je moet vragen. Je doel is in zo’n geval altijd hetzelfde: je wilt de rechtvaardigheid van de boodschap checken. Vragen die je de ander kunt stellen, zijn gebaseerd op:

  • Met welke feiten kun je jouw boodschap onderbouwen?
  • Welke bronnen heb je daarvoor gebruikt?

3. Stel grenzen aan onacceptabel gedrag

Als je iemands manipulerende gedrag wilt stoppen, is het zaak dat jij op je strepen staat. Wees duidelijk in wat je wel en niet oké vindt. 

En eerlijk is eerlijk, dat is soms makkelijker gezegd dan gedaan. Stel maar eens grenzen als je zelf een pleaser bent. 

Vaak zit juist in jouw pleasende karakter precies de reden verborgen dat de manipulator bij jou aankomt met zijn mooie verhalen. Hij voelt aan dat er niet veel nodig is om jou te overtuigen. 

Ook hier komt de wisselwerking die communicatie is om de hoek kijken. 

Ken je deze uitspraak? Als je doet wat je deed, krijg je wat je kreeg. Met andere woorden: als jij steeds ‘ja en amen’ zegt, blijft de manipulator jou opzoeken. Wil je zijn gedrag veranderen, moet je dus eerst zelf aan de bak. 

In mijn blog over pleasen vertel ik je precies hoe jij daarmee kunt stoppen. Uiteindelijk zul je merken dat de manipulator bij jou geen voet meer aan de grond krijgt. 

4. Vat het niet persoonlijk op als iemand je zwakke plek weet te raken

Het is natuurlijk niet prettig als iemand je precies op je zwakke plek weet te raken. Je voelt je er rot door en verliest misschien zelfs je zelfvertrouwen

Wees je ervan bewust dat een manipulator zijn kleinerende tactieken inzet voor zichzelf. Hij gebruikt ze om er zelf beter van te worden; niet om jou de grond in te boren. Dat tweede is slechts een middel om bij zijn uiteindelijke doel te komen. 

Ik weet dat dat nog steeds niet erg opbeurend klinkt. Wel kan deze informatie je helpen begrijpen dat het manipulatieve gedrag van de ander niet als doel heeft jou kapot te maken. Jij bent namelijk helemaal niet belangrijk voor hem. Je kunt daarom geen vertrouwen in hem hebben.

Het gedrag is dus niet persoonlijk op jou gericht. Eerder op jouw pleasende karakter. Onthoud dat die eigenschap jou in veel andere gevallen juist tot een heel waardevol persoon maakt.

Misschien weet je wel dat iemands sterkste karaktereigenschap ook meteen zijn valkuil is. Dat geldt hier ook. Als je te veel uitgaat van het geluk van de ander, kom je minder snel voor jezelf op. 

Juist daarmee word je een gemakkelijke prooi voor de manipulator. Dat neemt gelukkig niet weg dat je nog steeds een prachtig, empathisch mens bent. 

5. Onderzoek je angst

Een manipulator zaait maar wat graag angst als hij iets voor elkaar wil krijgen. Intimidatie, bedreiging en emotionele chantage zijn hem niet vreemd. Je raakt hierdoor de weg behoorlijk kwijt, het is belangrijk dat je dan jezelf zo snel mogelijk terug vindt.

Wanneer angst vat op je krijgt, ben je vaak geneigd maar snel mee te gaan in de vraag of boodschap van de ander. Want wat nou als hij daadwerkelijk leugens over je gaat verspreiden op de werkvloer? 

Natuurlijk geeft dit soort intimidatie je een gevoel van onveiligheid. Toch vraag ik je, wanneer je de angst bij jezelf herkent, hem eerst te onderzoeken. Geef de ander niet te snel gelijk op basis van het unheimische gevoel dat zich van jou meester heeft gemaakt. Dit kan namelijk een vorm zijn van emotionele chantage.

De manipulator heeft je dan namelijk precies waar hij je hebben wil. 

Ga eerst na waar voor jou de angst zit. Stel jezelf deze vragen:

  • Op welke feiten zijn de intimiderende woorden van de ander gebaseerd?
  • Waar ben ik het meest bang voor? 
  • In hoeverre is mijn angst gegrond? 

Heel vaak zul je erachter komen dat jouw angst gebaseerd is op onwaarheden of leugens. Met die kennis sta je direct sterker in je schoenen. 

6. Geef een fout toe zonder drama

Iemand die manipulatie gebruikt om dingen voor elkaar te krijgen, heeft een neus voor andermans zwakheden. Denk maar aan het pleasende gedrag dat ik hierboven beschreef. 

Ook op je fouten pakt een manipulator je. Daarom is het raadzaam fouten toe te geven. Als je dat niet doet, geef je de ander extra munitie voor zijn manipulatieve gedrag. 

Een voorbeeld: Je hebt een vertrouwelijk dossier geopend op je bureau laten liggen, waardoor juist die manipulatieve collega erin heeft kunnen neuzen. 

De volgende dag vertelt hij je dat je hem die promotie maar beter kunt gunnen, omdat hij anders naar je baas gaat. Daar zal hij wel even haarfijn uitleggen wat er met dat dossier is gebeurd…

Als je nu niets doet, gaat die promotie waar je zo hard voor hebt gewerkt hoogstwaarschijnlijk aan je neus voorbij. Veel beter kun je op zo’n moment naar je baas gaan en aangeven wat er mis is gegaan.

Natuurlijk is dat ook vervelend, maar zo’n stap kent meerdere voordelen. Ten eerste ziet je baas jouw eerlijkheid, die hij hopelijk kan waarderen. Ten tweede heeft jouw manipulerende collega geen kans meer om je met deze fout te chanteren.

Dat scheelt je een hoop kopzorgen. 

What a man dares to do, he should dare to confess- unless he is a coward.

Rafael Sabatini, Italiaans-Engelse schrijver

7. Blijf bij je boodschap

Iemand die manipuleert, wil natuurlijk helemaal niet horen dat jij het niet met hem eens bent. Hij zal er dan ook alles aan doen om jou op andere gedachten te brengen. Het is dus handig om je tegen deze karaktertrek te wapenen.

Wat ook je reactie is, laat je er niet vanaf brengen. Dat is nog niet zo makkelijk, want een echte manipulator weet hoe hij je aan het twijfelen moet brengen. Nogmaals, hij kent jouw zwakke plekken en hij zal je er, waar mogelijk, op pakken.

Onthoud wat op zo’n moment de beste strategie is:

  • Kom met een duidelijk standpunt.
  • Blijf bij dat standpunt.
  • Herhaal jouw boodschap als je collega steeds andere manieren verzint om je hetzelfde te vragen.
  • Houd het bij één of twee argumenten die je standpunt ondersteunen. Verzin niet steeds nieuwe. 

Pas als je steeds jouw mening blijft herhalen, wordt het de ander duidelijk dat zijn manipulatieve gedrag geen voet aan de grond krijgt. Alleen dan zal hij begrijpen dat jij niet met hem meegaat en druipt hij af. 

8. Schiet niet in de verdediging

We gaan nog eens terug naar dat voorbeeld van het uitgelekte dossier. Stel, de manipulerende collega komt naar je toe en verzoekt je “vriendelijk” die promotie aan hem te geven. En dat hij wel even naar de baas gaat als je dat niet doet.

Hoe reageer je dan? De kans is groot dat jouw rechtvaardigheidsgevoel het van je overneemt op zo’n moment. Gevolg? Je komt met allerlei verdedigende argumenten. Je hebt bijvoorbeeld het dossier open laten liggen toen je dringend naar huis moest. Je moeder was van de trap gevallen en haar toestand was levensbedreigend. 

Jij weet uiteraard dat het niet raar was dat je op zo’n heftig moment een fout maakte. De manipulator heeft daar echter geen boodschap aan. Jouw verdedigende houding komt hem alleen maar goed uit. 

Waar je jezelf verdedigt, bestaat namelijk de kans op fouten of zwakheden. Hoe meer argumenten jij aandraagt die je fout rechtvaardigen, hoe dieper je je eigen graf graaft. 

Het is daarom veel verstandiger om met een zo kort mogelijk antwoord te reageren. Of je antwoord op een ‘ja’ of ‘nee’ neerkomt, maakt niet eens zoveel uit. Hoe minder munitie je je gesprekspartner geeft, hoe minder kans hij heeft om je de genadeklap te geven. 

9. Onderzoek de balans in geven en ontvangen

Een goede relatie kent een evenwichtige balans is in geven en ontvangen. Simpel gezegd: als jij iets voor iemand doet, wil je ook graag dat die persoon ook eens iets voor jou doet. Wanneer die balans scheef groeit, ontstaan vervelende situaties.

Een persoon die manipuleert is erg goed in het opeisen van andermans aandacht en tijd. Hij geeft nauwelijks iets terug. En áls hij dat al doet, staat het meestal niet in verhouding met de enorme gunsten die hij daarna aan je terug vraagt. 

Kortom: in relatie met een manipulator is de balans tussen geven en ontvangen ver te zoeken. Hij slaat voornamelijk één kant uit. 

Als jij erachter komt dat dit het geval is, weet je dat je op je hoede moet zijn. De ander gebruikt jouw goedheid. Bovendien is het slim om eens op onderzoek uit te gaan. Hoe komt het bijvoorbeeld dat jij zoveel geeft aan die ander? En waarom vind je het oké dat je daar niets voor terug krijgt? 

Op bovenstaande vragen krijg je niet zomaar een pasklaar antwoord. Vaak heeft jouw eigen gedrag iets te maken met de patronen in je gezin van herkomst. Je doorbreekt die patronen niet zonder slag of stoot. Lukt dat je niet zonder hulp? Zoek dan een goede therapeut op.

10. Ontdek je eigen blinde vlekken

Zoals ik eerder in dit artikel al een paar keer aanhaalde, aast een manipulator op de zwakke plekken van de tegenpartij. 

Als een roofdier zoekt hij de zwakste persoon op, bij wie hij gegarandeerd succes heeft. Die laat hij vervolgens als een marionet doen wat hem goed uitkomt.

Daarom is het van belang dat je kritisch blijft naar jezelf. Ga op zoek naar je zwakke plekken en werk eraan. 

Soms is het moeilijk je eigen zwakke punten te herkennen. Dat zijn je blinde vlekken. Je ziet ze niet, omdat je al lang verweven bent met dat patroon.  Je kunt niet altijd opmerken hoe jij bent.

Iemand die zich bijvoorbeeld ‘s ochtends steevast moet haasten om op tijd te komen, ziet dat zelf misschien niet als zwakte. Zijn partner kan dat echter wel zo ervaren, omdat die iedere morgen met een chagrijnige, gestreste wederhelft te maken heeft. 

Praat daarom regelmatig met anderen die je goed kennen. Vraag hun wat jij nog kunt verbeteren en hoe je dat kunt doen. Zie de reactie die komt niet als kritiek, maar doe er je voordeel mee. Werk stap voor stap aan je zwakke punten. 

Hoe krachtiger jij zelf bent, hoe minder vat de manipulerende ander op jou krijgt. En hierdoor ben je ook beter gewapend tegen emotionele chantage. 

11. Ga na of wat de ander vraagt echt respectvol en realistisch is

Een manipulerend persoon heeft niet met grote letters ‘manipulator’ op zijn voorhoofd staan. Integendeel, hij weet zijn manipulerende gedrag op slinkse wijze te brengen. Daardoor heb jij in veel gevallen amper door dát je wordt gemanipuleerd. Deze emotionele chantage voel je doordat het indruist tegen wie jij bent. Luister naar dat gevoel!

Hier komt dat onderbuikgevoel van tip 1 goed van pas. Zodra jij ook maar een beetje twijfelt aan de intenties van je gesprekspartner, wordt het tijd om kritisch te zijn. 

Vraag jezelf de volgende dingen af:

  • Welk ander, dieperliggend motief zit verborgen achter de vraag van mijn gesprekspartner? 
  • Op welke manier profiteert hij als ik met hem instem?
  • Op welke manier profiteer ik zelf in dat geval?
  • Wat verliest mijn gesprekspartner in deze situatie?
  • Wat verlies ik zelf?

In het geval van manipulatie wordt al snel duidelijk dat de ander voornamelijk wint, terwijl jij vooral verliest. De balans is dus ver te zoeken. Wees daar ook duidelijk in richting de ander. Durf dus nee te zeggen tegen de ander want jij bent degene die jouw grenzen moet bewaken.

Vertel hem duidelijk dat je niet mee kunt gaan in zijn verzoek. En nogmaals, je hoeft echt niet talloze argumenten te noemen voor de reden van jouw afwijzing. Zolang je maar duidelijk bent en blijft, komt je boodschap het beste over. 

12. Gebruik humor en luchtigheid 

De laatste tip geeft je zelf wat meer ruimte. Met humor en luchtigheid creëer je de nodige afstand tussen jou en je gesprekspartner. 

Je laat hem er bovendien mee zien dat:

  1. zijn boodschap jou niet op je zwakke plek raakt (iets wat hij wel graag wil);
  2. je zijn manipulatieve gedrag door hebt;
  3. je niet met je laat sollen. 

Een voorbeeld: Jouw collega verzoekt je op manipulatieve wijze of jij voortaan van elke vergadering de notulen wilt schrijven. Hij gooit daarbij natuurlijk al zijn charmes in de strijd. 

Op zo’n moment kun je met een knipoog reageren: ‘Wat een goed idee! Ik zal voortaan ook iedere dag je planten water komen geven en je eten komen koken. Wil je dan meteen dat ik je ramen even lap? Dan ben je zelf tenminste van die ellendige taken af.’

Een humoristische reactie komt overigens niet bij iedereen even makkelijk. Deze insteek moet je liggen. Het moet passen bij wie jij bent. Het gaat erom op jouw manier nee te zeggen. Weet je dat jij niet de persoon bent voor dit soort luchtige antwoorden, gebruik ze dan niet. Het zou alleen maar onnatuurlijk overkomen en je daarmee in een zwakkere positie brengen. 

Help manipulatie de wereld uit!

Ik gun je een leven zonder manipulatie. Daarom hoop ik van harte dat deze 12 tips je helpen iedere vorm van manipulatie in je leven tegen te gaan. Zodat je leert nee te zeggen als de situatie erom vraagt.

Hoe ga jij om met manipulatieve mensen? Laat het me in een reactie weten. En deel dit artikel gerust als je denkt dat jouw vrienden er wat aan hebben. 

4 suggesties bij “12 tips om te leren omgaan met manipulatie

  1. Hoi! Wat een fijn artikel! Dit geeft me veel meer hou vast. Ik ging altijd iets te lang door in mijn eigen motieven uitleggen. Wel ben ik het niet geheel eens met “never explain yourself, your friends don’t need it and your enemies won’t believe it.” Ik denk dat we elkaar namelijk kunnen leren begrijpen als we motieven kunnen uitleggen. Maar wanneer daar respectloos op wordt gereageerd houd het inderdaad op. Dan kun je die gene nog aanspreken op dat diegene jou ervaring niet erkent met zijn manier van spreken. En als diegene dan respectloos blijft dan is het klaar. Dan zit er geen groei in voor de ander. Wat in dit artikel staat kan ik mooi gebruiken na dat diegen respectloos blijft.

    Ook het artikel over manipulatie herkennen vind ik erg bruikbaar. Heel erg bedankt! Ik denk dat iedereen wel manipulatieve trekjes heeft, maar veel mensen hebben het in het extreem. Dit artikel helpt ook manipulatieve trekjes te herkennen in mijzelf, zo heb ik hou vast om nog kritischer te zijn. Ook wou ik toevoegen dat kritiek/ feedback niet het zelfde is als oordelen. En humor kan misschien fijn voelen maar het is niet erg neutraal. Het laat namelijk wel zien dat je geraakt wordt denk ik, omdat je iets terug ping pongt. Als je bijvoorbeeld dat grapje maakt van dat je hem van al zijn ellendige taken af zal helpen, komt dat voor mij over alsof je de andern bekritiseerd met dat hij lui is en je zijn assepoester niet bent. Daarmee kleineer je de ander. Als mensen zo praten tegen mij vind ik het ongemakkelijk. Ze kunnen hun behoeftes ook aangeven zonder de ander te kleineren/ groot te moeten zijn. Door neutraler te blijven. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: Ik ben moe en ik heb daar geen behoefte aan. Zo trigger je niet iemand anders zijn onzekerheid.

    Verder wou ik kwijt dat narsisten ook gewoon mensen zijn met een heel laag zelfbeeld, om dat te compenseren neemt een irrationeel deel van hun brein hen over en manipuleerd hij iedereen om zijn verbeelding van zijn ideale zelf te realiseren. Wat nooit zal lukken want hij durft/kan niet naar zijn angsten kijken. Hij heeft professionele hulp nodig, alleen dat durft die vaak ook niet. Want dan klopt zijn denkbeeldige zelfbeeld niet. Deze mensen zijn van binnen heel depressief, het is heel moeilijk voor hen om ware liefde te leren. Ik denk dat dat vooral de reden is om niks persoonlijk te nemen van zijn manipulatieve woorden. En vooral niet zo een iemand proberen helpen als je daar geen professional in bent. Dat is heel ongezond en tijd rovend!! Overigens kunnen narsisten van alle genders zijn. Ik gebruikte nu vooral hij omdat het makkelijker was om niet alle genders op te noemen :). Al goed ik ga weer verder met mijn dag met alle handvatten vernomen uit deze artikelen.

    • Astrid de Haan zegt:

      Beste Nina,

      Heel fijn dat je de tips waardeert en jouw mening ook geeft. De adviezen en handvatten hebben ook het doel om zelf verder over na te denken en je eigen nuances in aan te brengen. Zo is humor toepassen iets dat heel persoonlijk is en waarbij je inderdaad moet aanvoelen wat voegt. Het kan wel de lading uit de lucht halen is mijn ervaring.
      Goed te horen dat de informatie meer houvast geeft!

      Hartelijke groet,

      Astrid
      Leven Vol Lef

  2. Hallo! Ik heb te maken met een online bf die me erg manipuleert heb ik in de gaten. Hij cheat zelf met veel andere meisjes en dat zou alleen maar mogen, maar ook als ik maar met andere jongens bén wordt hij al nijdig en zegt dat het mijn schuld is, dat ik het niet gestopt heb. Hij had het uitgemaakt omdat ik niet meer zovaak online was.. toen zocht hij weer contact, wist precies wat hij moest zeggen en het was weer een soort van aan. Hij blijft maar contact zoeken zodat ik me schuldig blijf voelen over de mislukte relatie.. misschien moet ik hem blokken dat dát beter voor mezelf is. Maar een deel van mij kan hem niet loslaten hoe verkeerd hij ook bezig is. Hij zegt nu bijna elke dag “Hey”. Maybe I need to ignore him.

    • Astrid de Haan zegt:

      Beste Ilonka,

      Heel goed dat je bewust aan het nadenken bent of deze relatie nog wel gezond voor je is. Hopelijk brengen de tips van dit artikel je verder in je overwegingen en ontdek je waar jouw grenzen liggen. Ik wens je veel wijsheid toe en het helpt ook als je hier met iemand die je vertrouwt eens verder over praat.

      Hartelijke groet,

      Astrid
      Leven Vol Lef

Een bericht schrijven

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *